Përmbledhje
Libri i Ruthit është një nga tregimet më të bukura dhe më prekëse të Biblës — një histori dashurie, besnikërie dhe shpengimi që ndodh gjatë periudhës së errët të gjyqtarëve. Në vetëm katër kapituj, ky libër rrëfen historinë e një gruaje moabite që la vendin dhe perënditë e saj për të ndjekur Perëndinë e Izraelit, dhe si Perëndia e bekoi jashtëzakonisht.
Ruthi është një ndër librat më të dashur të Dhiatës së Vjetër, jo vetëm për bukurinë letrare, por edhe për rëndësinë teologjike. Kjo grua e huaj u bë stërgjyshe e mbretit David dhe pjesë e gjenealogjisë së vetë Jezu Krishtit (Mateu 1:5), duke treguar se hiri i Perëndisë nuk ka kufij etnikë.
Autori & Data
Autori i librit të Ruthit nuk identifikohet. Tradita hebraike ia atribuon Samuelit, por kjo mbetet e pasigurt. Gjenealogjia që mbyllet me Davidin (4:17-22) tregon se libri u shkrua jo më herët se mbretërimi i Davidit, rreth viteve 1010-970 para Krishtit.
Shprehja «në kohën kur gjyqtarët sundoin tokën» (1:1) tregon se autori shkruan duke parë prapa, nga një periudhë më e vonë. Stili letrar i librit është mjeshtëror — një tregim i strukturuar bukur me dialog, suspensë, dhe zhvillim karakteresh të jashtëzakonshëm.
Konteksti Historik
Ngjarjet ndodhin «në kohën kur gjyqtarët sundoin tokën» — një periudhë që karakterizohej nga kaos, idhujtari, dhe dhunë (siç tregohet në librin e Gjyqtarëve). Megjithatë, libri i Ruthit na tregon se edhe në kohërat më të errëta, ekzistonin njerëz besnikë që jetonin sipas besëlidhjes.
Zia buke në Betlehem e detyroi familjen e Elimelikut të emigronte në Moab — një komb që kishte marrëdhënie problematike me Izraelin. Moabitët rrjedhin nga Loti, nipi i Abrahamit, por ishin idhujtarë dhe herë pas here armiq të Izraelit. Ligji i Moisiut përcaktonte kufizime për moabitët në asamblnë e Izraelit (Ligji i Përtërirë 23:3), gjë që e bën praninë e Ruthit në gjenealogjinë e Davidit ende më të mrekullueshme.
Institucioni i «shpenguesit-farefis» (goel) ishte një praktikë e rëndësishme ligjore në Izraelin e lashtë, e bazuar në Levitikun 25. Një i afërm kishte të drejtën dhe detyrën të shpengonte pronën dhe të mbronte familjen e një farefisnit në nevojë. Boazi luajti pikërisht këtë rol për Ruthin dhe Naominë.
Tema Kryesore
- Hesed — dashuria besëlidhjore: Fjala hebraike «hesed» (dashuri e qëndrueshme, besnikëri) përshkon gjithë librin. Ruthi tregon hesed ndaj Naomisë, Boazi ndaj Ruthit, dhe Perëndia ndaj të gjithëve. Kjo dashuri besëlidhjore është zemra e historisë.
- Providenca e Perëndisë: Perëndia nuk shfaqet me mrekulli spektakulare në këtë libër, por dora e Tij udhëheq çdo hap — «rastësisht» Ruthi shkon në arën e Boazit, «rastësisht» Boazi është farefisnit shpengues. Providenca hyjnore vepron edhe përmes ngjarjeve të zakonshme.
- Shpengimi: Boazi si shpengues-farefis (goel) është një parafigurim i mrekullueshëm i Krishtit, Shpenguesit tonë, i cili pagoi çmimin për ne dhe na mori si të Tijat.
- Hiri për johebrenjtë: Pranimi i Ruthit, një moabite, në popullin e Perëndisë dhe në linjën mbretërore tregon se hiri i Perëndisë tejkalon kufijtë etnikë — një temë që gjen përmbushjen e plotë në ungjillin e Krishtit.
Struktura e Librit
- Kapitulli 1: Humbja dhe kthimi — vdekja e Elimelikut dhe dy djemve në Moab, vendimi i Ruthit për të ndjekur Naominë në Betlehem, dhe kthimi i hidhur i Naomisë.
- Kapitulli 2: Takimi me Boazin — Ruthi mbledh kallinj në arën e Boazit, i cili tregon mirësi të veçantë ndaj saj.
- Kapitulli 3: Nata në lëmë — Ruthi, me këshillën e Naomisë, i kërkon Boazit të luajë rolin e shpenguesit-farefis.
- Kapitulli 4: Shpengimi dhe martesa — Boazi rregullon çështjen ligjore te porta e qytetit, martohet me Ruthin, dhe lind Obedi, gjyshi i Davidit.
Vargje Kyçe
Ruthi 1:16 — «Mos ngul këmbë që të të lë dhe të kthehem; sepse kudo që të shkosh ti, do të shkoj edhe unë, dhe kudo që të rrish ti, do të rri edhe unë; populli yt do të jetë populli im, dhe Perëndia yt do të jetë Perëndia im.»
Ruthi 2:12 — «Zoti ta shpërbleftë veprën tënde dhe paga jote qoftë e plotë nga Zoti, Perëndia i Izraelit, nën krahët e të cilit ke ardhur të strehohesh.»
Ruthi 3:9 — «Unë jam Ruthi, shërbëtorja jote; shtri krahun tënd mbi shërbëtoren tënde, sepse ti je shpenguesi-farefis.»
Ruthi 4:14 — «Gratë i thanë Naomisë: “Qoftë bekuar Zoti, i cili nuk e la sot pa shpengues-farefis.”»
Mesazhi për Sot
Libri i Ruthit na mëson se Perëndia vepron në heshtje përmes ngjarjeve të përditshme të jetës — takimet «të rastësishme», vendimet e vogla të besnikërisë, aktet e mirësisë së zakonshme. Nuk kemi gjithmonë nevojë për mrekulli spektakulare; providenca e Perëndisë drejton hapat tanë edhe kur nuk e shohim. Kjo na inkurajon të besojmë se Perëndia është aktiv edhe në momentet e zakonshme.
Besnikëria e Ruthit ndaj Naomisë na sfidon të pyesim: çfarë lloj dashurie po tregojmë në marrëdhëniet tona? A jemi të gatshëm të flijojmë rehatin tonë për mirëqenien e të tjerëve? Mbi të gjitha, Boazi si shpengues na drejton drejt Krishtit, Shpenguesit tonë, i cili pagoi çmimin e plotë për ne në kryq. Ashtu si Ruthi, e cila si moabite nuk kishte asnjë të drejtë natyrore në popullin e Perëndisë, edhe ne — johebrenjt — jemi pranuar me hir në familjen e Perëndisë, jo për meritat tona, por për hirin e Shpenguesit tonë.
